Kumi-kata in judo – zo lees je de pakking van je tegenstander

De tweede keer dat je dezelfde judoka treft, weet je meestal nog wel dat het een lastige partij was. Wat er met de handen gebeurde, weet je vaak niet meer. Pakte hij eerst je mouw, of ging hij meteen hoog in je kraag? Viel hij aan zodra hij vast had, of hield hij je eerst lang vast? En ging zijn uchi-mata naar de kant waar hij vasthield, of juist de andere kant op?

Daar begint elke partij – bij het gevecht om de pakking. Wie de kumi-kata van een tegenstander één keer goed heeft bekeken, kan de volgende ontmoeting anders ingaan. Eerst komt de vraag waar je op let – in dat gevecht, in de aanvallen die erop volgen, bij de overgang naar ne-waza en bij de straffen. Pas daarna maak je met een paar regels in je tegenstandersboek van die waarnemingen een plan.

Rechts of links, ai-yotsu of kenka-yotsu

Begin met de kant. Een judoka die rechts judoot, heeft zijn rechterhand aan de revers of hoog in de kraag en zijn linkerhand aan de mouw; bij een linkse pakking is dat precies andersom. Dat hoeft niet de hand te zijn waarmee hij schrijft – noteer wat je op de mat zag, niet wat je aanneemt.

Je eigen kant hoort erbij. Judoën jullie allebei rechts of allebei links, dan staan jullie in ai-yotsu; is de een rechts en de ander links, dan is het kenka-yotsu. Een linkse judoka is voor een rechtse tegenstander dus een ander probleem dan voor een linkse. Schrijf daarom de combinatie op, niet alleen zijn kant, en zie die als een waarneming uit één partij, niet als een vast etiket. Wisselt iemand halverwege van kant, of judoot hij een jaar later links, dan krijgt dat een nieuwe regel in je boek; de oude streep je niet door.

Waarom die kant er zo toe doet, laat een observatiestudie zien. Javier Courel-Ibáñez van de Universiteit van Granada analyseerde met collega’s uit Granada, São Paulo en Niš 242 partijen van twaalf World Ranking-toernooien, mannen en vrouwen op het hoogste niveau; het artikel verscheen in 2014 in het International Journal of Performance Analysis in Sport. Een aanval aan dezelfde kant als de eigen pakking hing samen met een grotere kans om te scoren en de partij te winnen, en dat verband stond los van geslacht en gewichtsklasse. In kenka-yotsu was een aanval aan de kant van de eigen pakking de gunstigste combinatie, vooral in de lichtste klassen; in ai-yotsu, en bij aanvallen op het moment dat alleen de aanvaller vast had, zagen de onderzoekers hetzelfde verband met winst.

Het was een observatiestudie bij topjudoka’s, geen experiment met clubjudoka’s. Maak er dus geen regel van dat je altijd aan de kant van je pakking moet aanvallen, en lees er al helemaal geen voorspelling voor je volgende partij in. Wat wij eruit halen, is bescheidener. Schrijf op aan welke kant je tegenstander pakt, naar welke kant hij aanvalt en of die twee samenvallen – en zet de combinatie van jullie kanten erbij, omdat daarvan afhangt wat ‘dezelfde kant’ voor jullie allebei betekent.

De eerste pakking en wat erna komt

Suzan Schoof, Froukje Sliedrecht en Marije Elferink-Gemser van de Rijksuniversiteit Groningen en het Universitair Medisch Centrum Groningen bekeken in een systematische review van 23 studies welke kenmerken judoka’s van verschillende prestatieniveaus van elkaar onderscheiden; hun artikel staat in het International Journal of Sports Science & Coaching van 2024. Voor de kumi-kata vonden ze sterk bewijs – het verschil in niveau was erin terug te zien, en judoka’s op een hoger niveau vielen op doordat ze de tegenstander konden werpen en in techniek varieerden. De review is geschreven vanuit talentherkenning, vat observationele studies samen en zegt nergens welke pakking je moet nemen. Ze geeft een reden om naar het gevecht om de pakking te kijken, geen recept.

Let daarom op de eerste hand. Welke pakking zoekt hij het eerst, en met welke hand? De mouw, de revers, hoog in de kraag, over je schouder of rug heen, een kruispakking, of de band waar dat mag? Hoe reageert hij op jouw pakking? Slaat hij hem los, verbreekt hij hem en pakt hij opnieuw, of laat hij hem toe? Valt hij aan zodra hij één hand vast heeft, of wacht hij op twee? En hoe lang houdt hij vast voordat er een aanval komt?

Bij die laatste vragen heb je iets om mee te vergelijken. Daniel Brandão Kashiwagura en Emerson Franchini van de onderzoeksgroep voor vechtsporten aan de Universiteit van São Paulo brachten in een scoping review van 41 studies de Engelstalige literatuur over het gevecht om de pakking tot december 2020 in kaart; die studies waren geselecteerd uit 286 publicaties. Hun artikel verscheen in 2022 in de Revista de Artes Marciales Asiáticas. De meest gebruikte pakking was revers en mouw; de meest voorkomende situatie was kenka-yotsu. Ervaren judoka’s hielden de judogi korter vast voordat ze aanvielen, terwijl mannen, en vooral de zware klassen, langer vasthielden en vaker een verdedigende pakking met beide handen aan de revers gebruikten. De review merkt ook op dat een pakking onder de huidige regels een voorwaarde is om te kunnen werpen.

Dat zijn groepstendensen uit vooral observatiestudies bij topjudoka’s, geen regel over de judoka tegenover jou. Bruikbaar is de afwijking. Valt iemand meteen aan vanuit de eerste pakking, of houdt hij lang vast met twee handen? Neemt hij een pakking die je zelden ziet, zoals over de rug, gekruist of aan de band? En wat doet hij ermee? Dat is wat je opschrijft.

Worpen, richting en wat er na een mislukte aanval gebeurt

Zijn favoriete worp, de tokui-waza, noteer je natuurlijk, maar die is het minst interessante deel. Interessanter is de richting – naar voren of naar achteren, naar welke kant, en of hij aanvalt naar de kant waar hij vasthoudt. Wat gaat eraan vooraf – een schijnaanval, een ko-uchi-gari om je te laten reageren voordat de uchi-mata komt, een stap of een ruk aan de mouw? En wat gebeurt er als de aanval mislukt? Gaat hij als bok zitten, komt hij overeind, of probeert hij een overname?

Voor de richting is er een oudere studie. Emerson Franchini van de Universiteit van São Paulo vergeleek met collega’s zeventien ‘super elite’ medaillewinnaars, de beste in elke gewichtsklasse, met zestien andere medaillewinnaars van wereldkampioenschappen en Olympische Spelen tussen 1995 en 2001; het artikel verscheen in 2008 in Perceptual and Motor Skills. De beste groep scoorde met meer verschillende worpen en zette die in meer richtingen in, en het aantal technieken en de variatie in richtingen hingen samen met overwinningen en scores. De studie is observationeel, gaat alleen over medaillewinnaars en dateert van vóór verschillende regelwijzigingen. Lees de studie als context voor de vraag waarom je richting opschrijft, niet als uitspraak over de huidige regels of over een districtstoernooi.

Eén worp in één richting en drie worpen in drie richtingen zijn twee verschillende problemen – op het eerste bereid je je voor met één antwoord, het tweede vraagt om een ander soort plan.

Ne-waza, straffen en golden score

Gaat de partij naar de grond, dan zie je snel of iemand daar iets wil. Zoekt hij een kanteling wanneer jij als bok zit, een houdgreep, een verwurging of een armklem? Of wacht hij af tot de scheidsrechter mate roept en jullie weer overeind zet? Schrijf alleen op wat je werkelijk zag. Eén partij waarin het grondgevecht niet voorkwam, zegt niets over zijn ne-waza.

Bij de straffen geldt hetzelfde. Noteer welke shido’s jullie allebei kregen en waarvoor, zoals jij het begreep – passiviteit, een eenzijdige pakking zonder aanval, een schijnaanval, buiten de mat stappen. Regelnummers en de versie van het wedstrijdreglement laat je weg; de regels veranderen en je notitie moet over een jaar nog kloppen. Kijk ook naar het tempo aan het einde. Wat deed hij in de laatste minuut, en wat gebeurde er in de golden score, als die er was?

Beschrijf daarbij handelingen, geen gemoedstoestand. ‘Na de eerste waza-ari viel hij niet meer aan’ is een notitie. ‘Hij werd bang’ is een verklaring die je er zelf bij verzint.

Je eigen aandeel, en wat je niet zeker weet

Een pagina over een tegenstander is pas bruikbaar als jij er ook op staat. Waar verloor je het gevecht om de pakking – kwam je steeds te laat aan de mouw, of liet je je revers te makkelijk pakken? Welke straffen kreeg je zelf, en waarvoor? En wat lukte er één keer wél? Ook één aanval die goed ging, is een tegenvoorbeeld voor je eerste indruk, en tegenvoorbeelden horen in het boek.

Zet er ook bij waar de notitie vandaan komt – uit je hoofd, van een filmpje, of van wat je coach naast de mat zag. Laat een veld leeg als je het niet meer weet. Verzin geen aantallen of percentages – ‘twee keer’ dat eigenlijk ‘een paar keer’ was, ziet er later uit als een telling. Een patroon dat je in een paar partijen zag, is een hypothese, geen eigenschap van die judoka. Is er een opname, kijk die dan terug voordat je de pagina afmaakt. Onderzoek naar vergeten bij sporters geeft geen vaste termijn waarna een partij uit je geheugen is verdwenen; schrijf het op zolang je het verloop nog kunt beschrijven, en wees eerlijk over wat je niet meer weet.

Vijf velden voor na de partij

Geen van de vier studies hierboven heeft onderzocht of judoka’s die notities bijhouden beter gaan presteren. Het invulblad hieronder is van ons, en de keuze voor twee tests is een praktische beperking, geen wetenschappelijk vastgesteld aantal.

Context en bron. Toernooi en ronde, of randori. Tegenstander, gewichtsklasse, zijn kant en de jouwe (ai-yotsu of kenka-yotsu). Waar de notitie vandaan komt – herinnering, video of je coach.

Pakking. Eerste pakking en met welke hand; waar (mouw, revers, hoog in de kraag, over de schouder, kruispakking, band). Hoe hij op jouw pakking reageerde. Eén hand of twee. Hoe lang hij vasthield voordat de aanval kwam.

Aanvallen en ne-waza. Worpen en richting. Voorbereiding, combinaties, schijnaanvallen. Of hij aanviel naar de kant waar hij vasthield. Wat hij deed na een mislukte aanval. Wat hij op de grond zocht, of dat hij afwachtte.

Eigen aandeel. Waar je het gevecht om de pakking verloor, je straffen en passiviteit, en wat één keer lukte.

Volgende test. Twee aanpassingen, elk met de voorwaarde waaronder je die laat vallen.

Leeg of ‘weet ik niet’ mag. Maak je een schets van de mat of zet je een pin in de app, schrijf er dan bij wat daar gebeurde – een stip alleen zegt later niets.

Een districtstoernooi als verzonnen voorbeeld

De situatie hieronder is bedacht om de werkwijze te laten zien. Het zijn geen gegevens van een gebruiker en geen waarnemingen uit onderzoek.

Context: districtstoernooi, tweede partij van de dag, tegen Daan Kooistra (-73 kg). Eén keer eerder tegen hem gestaan. Hij judoot links, ik rechts – kenka-yotsu. Uit mijn hoofd opgeschreven, plus een stuk video dat Lotte met haar telefoon maakte. Niet geteld.

Pakking: zijn eerste pakking was steeds rechts aan mijn rechtermouw, daarna ging zijn linkerhand van bovenaf hoog in mijn kraag. Kort nadat die tweede hand vastzat, viel hij aan.

Aanvallen: vooral linkse uchi-mata naar voren. Als ik voorover ging hangen om die te verdedigen, kwam er ko-uchi-gari. Beide aanvallen gingen naar zijn linkerkant, dezelfde kant als zijn pakking. Na een mislukte uchi-mata ging hij als bok zitten en wachtte hij tot de scheidsrechter mate riep. Op de grond zocht hij niets.

Eigen aandeel: ik probeerde steeds eerst de revers te pakken en raakte daardoor elke keer de mouw kwijt. Eén shido, voor passiviteit zoals ik het begreep. Mijn o-uchi-gari met alleen mijn hand aan zijn revers scoorde één keer bijna – helemaal kansloos was ik dus niet.

Test A – eerst de mouw. Eerst om zijn rechtermouw vechten en zijn rechterhand van mijn mouw afhouden. Vroeg aanvallen vanuit die eerste pakking, voordat zijn tweede hand hoog zit. Laten vallen als hij met de kraag begint in plaats van met de mouw, of als mijn aanvallen te laat komen om nog iets uit te maken.

Test B – één kanteling wanneer hij als bok zit. Gaat hij na een mislukte aanval als bok zitten, dan één kanteling proberen die ik op de training beheers. Staat hij meteen op of roept de scheidsrechter snel mate, dan mijn energie weer in het staande gevecht steken.

Bespreek de twee tests met je coach vóór de volgende ontmoeting en werk de pagina daarna bij. Wat je je van een paar momenten herinnert, is een aanwijzing om te controleren, geen kansberekening.

Wat je ermee doet in de training en op de mat

Lees de twee tests vlak voor de volgende partij nog eens door en kijk bij de eerste pakking of het patroon nog klopt. Judoot hij nu aan de andere kant, is hij van gewichtsklasse veranderd, of lukt je eigen uitvoering minder goed dan gepland, pas het plan dan aan in plaats van eraan vast te houden.

Vergelijk je pagina’s ook onderling. Verlies je tegen verschillende tegenstanders steeds hetzelfde gevecht om de pakking, dan is dat een vraag voor je trainer, niet voor die ene judoka. Neem één concrete vraag over de pakking mee naar de randori of de uchi-komi, en vraag een partner de pakking van je tegenstander na te doen – links, eerst de mouw, dan hoog in de kraag. Wat onderzoek naar reflectie in de sport laat zien, is een samenhang met niveau, geen bewijs dat je door op te schrijven meer partijen wint. Wil je ook over je vaste trainingspartners notities bijhouden, dan vind je in de werkwijze voor BJJ-trainingsnotities dezelfde aanpak voor het grondgevecht.

In OpponentBook heeft judo een tekening van de mat, een vierkante wedstrijdruimte waarop je pins zet. Daarnaast is er een lijst met posities, van ‘Staand — kumi-kata’ en ‘Kuzushi (balansverstoring)’ tot de houdgrepen en de bokpositie. Het tegenstandersboek zelf is gratis. Notities die je synchroniseert, staan in de cloudopslag die je zelf koppelt; OpponentBook bewaart geen kopie van het boek in de accountdatabase. Start je zelf een AI-functie, dan gaat de inhoud die daarvoor nodig is via een server van OpponentBook naar een externe AI-aanbieder. Met optionele end-to-end-versleuteling (E2EE) kan je opslagprovider de versleutelde notities niet lezen; foto’s, video’s en de bestandsmetadata die de opslagprovider kan zien, vallen buiten die bescherming. De uitleg over de privacy van je notities beschrijft dat in detail.

Denk vanavond terug aan je laatste partij of randori. Schrijf op welke pakking je tegenstander als eerste nam, met welke hand, en wat er daarna gebeurde. Meer hoeft het niet te zijn.